Báo cáo dòng chảy pháp luật kinh doanh 2021” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố gồm hai chủ đề là Chất lượng của thông tư, công văn và Không gian thử nghiệm pháp lý Sandbox.
Năm 2021, đợt bùng phát dịch lần thứ 4 đã gây thiệt hại nặng nề cho toàn bộ nền kinh tế Việt Nam. Các giải pháp hỗ trợ cho doanh nghiệp nhằm giúp cho doanh nghiệp phục hồi kinh doanh, trong đó có các chính sách hỗ trợ về tài chính cho các đối tượng chịu ảnh hưởng như tiếp tục giảm phí, lệ phí khi doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính; miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, miễn giảm nghĩa vụ tài chính trong một số ngành thiệt hại nặng nề như du lịch, hàng không…
Trong những năm gần đây, Nhà nước luôn chú trọng hoạt động cải cách thể chế. Nhiều đợt rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đã được tiến hành.
Để thực hiện chỉ đạo của Chính phủ theo Nghị quyết số 68/NQ-CP20 trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025, cắt giảm, đơn giản hóa ít nhất 20% số quy định và cắt giảm ít nhất 20% chi phí tuân thủ quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh tại các văn bản đang có hiệu lực thi hành tính đến hết ngày 31/5/2020, cuối năm 2020 và trong năm 2021 các bộ đã lập phương án cắt giảm các chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Đây là hoạt động rất ý nghĩa, nếu thực hiện thực chất sẽ tác động tích cực đến môi trường đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp. Xem xét quá trình xây dựng cũng như nội dung của các đề xuất trong Phương án, câu hỏi về tính thực chất trong hoạt động cắt giảm đã được đặt ra.
Tuy nhiên, theo Báo cáo, đưa ra các kiến nghị, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa chi phí tuân thủ là hoạt động mang tính nội bộ của các bộ. Không có quy định bắt buộc phải triển khai lấy ý kiến rộng rãi các Phương án. Các đề xuất, kiến nghị trong các Phương án liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp, vì vậy, tham vấn doanh nghiệp sẽ làm cho Phương án có tính khả thi, phù hợp với thực tế, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, đồng thời cũng thể hiện tinh thần cầu thị của cơ quan rà soát.
Theo VCCI, những đề xuất trong phương án có thể giảm chi phí tuân thủ nhưng chưa phải là đột phá. Hiện các phương án các đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa chủ yếu tập trung vào các dạng như bỏ yêu cầu phải cung cấp có một số tài liệu hoặc lược bỏ một số nội dung trong mẫu tờ khai. Đây là các thông tin mà cơ quan cấp phép có thể tra cứu trên hệ thống thông tin chung; Bỏ yêu cầu phải cung cấp một số giấy tờ, tài liệu trước đó cơ quan thực hiện thủ tục đã cấp.
Ngoài ra, một số Phương án còn có đề xuất đơn giản hóa thủ tục hành chính theo hướng giảm số lượng hồ sơ, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Các kiến nghị này là hợp lý, sẽ góp phần tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục hành chính. Nhưng để các đề xuất này sẽ tác động lớn, có tính cải cách trong hoạt động cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp thì vẫn còn khiên cưỡng.
Về kết quả khảo sát cũng nhận được phương án đáng lưu ý như bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không còn áp dụng trên thực tế. Phương án của Bộ Giao thông vận tải đề xuất bỏ các điều kiện kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ô tô như đảm bảo số lượng, chất lượng và niên hạn sử dụng của phương tiện phù hợp với hình thức kinh doanh; có nơi đỗ xe phù hợp với quy mô của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, bảo đảm yêu cầu về trật tự, an toàn, phòng, chống cháy nổ và vệ sinh môi trường; bảo đảm số lượng lái xe, nhân viên phục vụ trên xe phù hợp với phương án kinh doanh và phải có hợp đồng lao động bằng văn bản; nhân viên phục vụ trên xe phải được tập huấn nghiệp vụ kinh doanh vận tải, an toàn giao thông; không được sử dụng người lái xe đang trong thời kỳ bị cấm hành nghề theo quy định của pháp luật; đăng ký tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ vận tải hành khách với cơ quan có thẩm quyền và phải niêm yết công khai…
Đây là các điều kiện kinh doanh quy định tại Luật Giao thông đường bộ 2008, nhưng đã không còn trong các quy định về điều kiện kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ô tô tại Nghị định số 10/2020/NĐ-CP21 quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô. Như vậy, trên thực tế không còn áp dụng các điều kiện kinh doanh này nữa. Do đó, mức độ tác động của đề xuất này là không nhiều.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, VCCI, chất lượng của thông tư, công văn vẫn còn nhiều điểm quan ngại. Đây là hai loại văn bản liên quan sát sườn đến hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp. Những chính sách cởi mở, cải cách ở văn bản cấp luật, nghị định, quyết định của Thủ tướng sẽ khó trở thành hiện thực, nếu quy định tại thông tư, hướng dẫn thực tiễn ở công văn không truyền tải được tinh thần tiến bộ trên.
Đến nay, thông tư ban hành điều kiện kinh doanh không còn nhiều như trước, thẩm quyền ban hành điều kiện kinh doanh của các bộ cũng đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, nếu rà soát hệ thống pháp luật kinh doanh, không khó để tìm ra các thông tư vẫn còn quy định về điều kiện kinh doanh. Điều này sẽ cản trở, gây khó khăn rất lớn cho doanh nghiệp khi triển khai thực hiện các hoạt động đầu tư kinh doanh./.
Lương Thị Thu Hà