Trong Báo cáo Quý này, Chỉ số Môi trường Kinh doanh (Business Climate Index - BCI) đã tăng lên 73 điểm phần trăm, đạt mức cao nhất kể từ sau đợt bùng phát dịch lần thứ tư. Con số này tăng 12 điểm phần trăm so với Quý IV/2021, bên cạnh mức tăng gần 58 điểm so với Quý III/2021. Những có số này thể hiện sự tín nhiệm của các doanh nghiệp Châu Âu đối với môi trường thương mại và đầu tư của Việt Nam khi đại dịch đã được kiểm soát và định hướng rõ ràng của Chính phủ trong kế hoạch phục hồi nền kinh tế.
Khảo sát tại Báo cáo chỉ ra rằng, Lãnh đạo các doanh nghiệp châu Âu có những dự báo tích cực hơn cho sự tăng trưởng trong tương lai của nền kinh tế Việt Nam khi so sánh với thời điểm Quý IV/2021, cụ thể: gần 70% người được hỏi tin rằng nền kinh tế Việt Nam có nhiều khả năng ổn định và cải thiện trong Quý II/2022, trong khi con số này ở Quý IV/2021 chỉ là 58%. Bên cạnh đó, số người dự đoán suy thoái kinh tế cho Quý tới cũng có sự giảm mạnh từ với 17% tổng số người tham gia khảo sát ở Quý IV/2021 xuống còn 5% tại thời điểm Quý II/2022. Niềm tin của doanh nghiệp trở lại nhờ những quyết sách kịp thời của Chính phủ nhằm kiểm soát dịch bệnh và mở cửa nền kinh tế, nhất là đối với lĩnh vực du lịch. Du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam và là ngành tạo ra hàng triệu việc làm. Chính vì vậy, khi Việt Nam cho phép ngành này mở cửa trở lại, Việt Nam có thể đạt được tiềm năng lớn nhất của mình trong việc phục hồi nền kinh tế và thu hút nhiều hơn các khoản đầu tư nước ngoài trong thời gian tới.
Để sẵn sàng cho các kế hoạch bình thường mới, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Châu Âu cũng đưa ra dự báo cho các doanh nghiệp của họ trong Quý II/2022:
Về số lượng lao động, 46% số người tham gia khảo sát dự kiến số lao động sẽ gia tăng ở mức trung bình hoặc tăng mạnh (36% dự kiến tăng ở mức trung bình và 8% dự kiến tăng mạnh). Trong khi đó, con số này ở Quý I/2022 là 39% và ở Quý IV/2021 chỉ đạt 21%.
Về kế hoạch đầu tư, có 44% các doanh nghiệp mong đợi sự gia tăng đầu tư trong Quý tới, mặc dù chỉ cao hơn mức 43% ở Quý I/2022 1 điểm phần trăm, tuy nhiên, lại cao hơn so với Quý IV/2021 đến 28 điểm phần trăm.
Về đơn hàng và doanh thu, gần 66% số người tham gia khảo sát mong đợi doanh thu và đơn hàng của doanh nghiệp sẽ gia tăng trong Quý II/2022 cao hơn so với con số 52% của Quý trước và 41% ở thời điểm Quý IV/2021.
Báo cáo Quý này cũng đề cập đến những ảnh hưởng của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đến môi trường kinh doanh Việt Nam và các doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam. Báo cáo nhận định EVFTA là một sự thay đổi lịch sử trong quan hệ EU Việt Nam, góp phần thúc đẩy thương mại và đầu tư của cả hai bên và giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu và cộng đồng quốc tế.
EVFTA sẽ xóa bỏ hầu hết các loại thuế quan giữa EU và Việt Nam. Vào thời điểm có hiệu lực, hiệp định cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 65% giá trị hàng xuất khẩu từ EU sang Việt Nam và 71% hàng hóa nhập khẩu của EU từ thị trường Việt Nam. Các mức thuế còn lại sẽ được loại bỏ dần trong các giai đoạn tiếp theo.
Thuế hải quan sẽ gần như được xóa bỏ trong thời gian chuyển tiếp 7 năm đối với hàng hóa Việt Nam và 10 năm đối với hàng hóa EU. Đây là một điều khoản "đôi bên cùng có lợi" cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, giúp cho giá cả hàng hóa thấp hơn và tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Những điều khoản hấp dẫn mà Hiệp định cam kết đã thu hút sự quan tâm rất lớn từ cộng đồng doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam, cụ thể: có hơn 72% chủ doanh nghiệp hiểu rõ những điều khoản và tác động của hiệp định và gần một nửa số chủ doanh nghiệp tin rằng hiệp định có liên quan hoặc rất liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Đối với hiệu quả của Hiệp định EVFTA, khoảng 66% doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam tin rằng họ đã thu được các lợi ích từ hiệp định, trong đó, 6% chủ doanh nghiệp khẳng định đã thu được lợi ích đáng kể từ khi hiệp định có hiệu lực. Điều này cũng đã được thể hiện thông qua những con số ấn tượng về trao đổi thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU. Sau một năm hiệp định được thực thi, trao đổi thương mại hai chiều đạt 54,87 tỷ USD, tăng 12,1% so với giai đoạn cùng kỳ, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 38,48 tỷ USD, tăng 11,3% và kim ngạch nhập khẩu đạt 16,39 tỷ USD, tăng 14,04%. Mặc dù Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề do đợt dịch thứ 4 bùng phát tại vùng xuất khẩu trọng điểm phía Nam, 11 tháng năm 2021, thương mại 2 chiều giữa Việt Nam và EU vẫn ghi nhận sự tăng trưởng khả quan, kể cả so với thời kỳ trước đại dịch, với kim ngạch đạt 51,3 tỷ USD, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm 2020, trong đó xuất khẩu đạt 35,96 tỷ USD, tăng 12,6% và nhập khẩu đạt 15,34 tỷ USD, tăng 16,6% so với cùng kỳ năm 2020. Việt Nam xuất siêu sang EU 20,6 tỷ USD, tăng 9,8% so với mức xuất siêu của cùng kỳ năm ngoái.
Mặt khác, các doanh nghiệp cũng phải đối diện với một số khó khăn khi áp dụng EVFTA vào hoạt động kinh doanh. Những rào cản lớn nhất mà doanh nghiệp gặp phải, bao gồm: (1) thủ tục hành chính (2) nắm bắt nội dung hiệp định và (3) các rào cản kỹ thuật đối với thương mại. Những rào cản này đã và đang ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của Hiệp định, để có thể tận dụng tối đa lợi thế mà Hiệp định tạo ra, Chính phủ cần tiếp tục đưa ra các chính sách nhằm cải thiện hơn nữa môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cấp quy trình sản xuất, đào tạo nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, bản thân các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải hiểu, nắm bắt được nội dung của EVFTA, các cam kết, cơ cấu lại thị trường, cơ cấu lại đối tác, đổi mới công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất.
Ngoài những nội dung về môi trường kinh doanh và Hiệp định EVFTA, Báo cáo Quý này cũng thiết kế các câu hỏi đối với chủ doanh nghiệp Châu Âu về cách xử lý của Chính phủ Việt Nam đối với tình hình đại dịch. Kết quả cho thấy, đa số người tham gia trả lời hài lòng với cách xử lý của chính phủ Việt Nam đối với tình hình đại dịch vào Quý I/2022.
Đây cũng là lần đầu tiên BCI khảo sát đánh giá của doanh nghiệp đối với lĩnh vực tăng trưởng xanh trong tương lai của Việt Nam. Hơn 82% số người được hỏi cho biết triển vọng tích cực về tiềm năng phát triển bền vững của đất nước, phản ánh niềm tin đối với tương lai xanh của Việt Nam. Để đạt được điều này, phát triển xanh sẽ là chủ đề chính trong các hoạt động của EuroCham xuyên suốt năm 2022, với điểm nhấn là Diễn đàn và Triển lãm Kinh tế Xanh (GEFE) 2022. GEFE 2022 sẽ là nền tảng trao đổi và tham gia phối hợp giữa các cá nhân và tổ chức liên quan, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan chính phủ từ cả Châu Âu và Việt Nam, tất cả vì lợi ích hỗ trợ Việt Nam trong hành trình hiện thực hóa các cam kết tại COP26.
Phạm Văn Thiện