Sáng ngày 07/4/2022, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) Việt Nam và Chính phủ Thụy Điển tổ chức Hội thảo đề xuất nội dung xây dựng Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm của doanh nghiệp tại Việt Nam. Phát biểu khai mạc tại Hội thảo, ông Phan Chí Hiếu – Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Bà Caitlin Wiesen – Quyền Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam và đại diện Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam đã nhấn mạnh vị trí, vai trò của thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong việc thúc đẩy hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh phát triển bền vững, đặc biệt là trong bối cảnh nước ta đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.
Tại Hội thảo, Luật sư Nguyễn Hưng Quang - đại diện Nhóm nghiên cứu – đã giới thiệu về “Báo cáo Đánh giá hiện trạng về tình hình kinh doanh có trách nhiệm” trong khuôn khổ Dự án kinh doanh có trách nhiệm do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) Việt Nam phối hợp với Bộ Tư pháp thực hiện dưới sự hỗ trợ của Chính phủ Thụy Điển. Dự thảo Báo cáo là sản phẩm nhằm đưa ra những phân tích, đánh giá tổng quan và là chất liệu để nghiên cứu kế hoạch xây dựng Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam, trong khuôn khổ Chương trình hành động 5 năm của Chính phủ nhiệm kỳ 2021-2026 thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025.
Tại Dự thảo Báo cáo, mục tiêu chính mà Nhóm nghiên cứu đề ra là xác định các vấn đề bất cập nổi cộm thông qua đánh giá hiện trạng theo 05 lĩnh vực: (i) Đầu tư có trách nhiệm, (ii) Quan hệ lao động và quyền lao động, (iii) Bảo vệ môi trường, (iv) Bảo vệ quyền của nhóm dễ bị tổn thương, (v) Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, những bất cập cần khắc phục được phân loại theo 02 nhóm: Bất cập về chính sách và pháp luật, và Bất cập từ thực tiễn.
Theo đó, bất cập về chính sách và pháp luật thể hiện qua sự chồng chéo, mâu thuẫn về quy định pháp luật ở cả 05 lĩnh vực, gây ra sự lúng túng, khó khăn trong quá trình thực thi. Ngoài ra, nhiều chương trình hành động quốc gia có nội dung liên quan đến thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong các lĩnh vực môi trường, chống biến đổi khí hậu, lao động, bảo vệ quyền trẻ em… nhưng thiếu tính kết nối với hoạt động thực hành kinh doanh có trách nhiệm.
Bất cập từ thực tiễn được thể hiện thông qua việc nhận thức chưa tốt về thực hành kinh doanh có trách nhiệm của nhiều cơ quan Nhà nước, tổ chức, cá nhân; nhiều doanh nghiệp thực hành kinh doanh có trách nhiệm chỉ để đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật, yêu cầu của đối tác kinh doanh mà chưa thực hiện hành vi kinh doanh có trách nhiệm thực chất. Bên cạnh đó, việc công khai, làm minh bạch một số thông tin về đầu tư, kinh doanh chưa được chú trọng; chính sách khuyến khích thân thiện với trẻ em chưa được thực thi tốt; phân biệt đối xử người khuyết tật trong khâu tuyển dụng, sử dụng lao động trong doanh nghiệp xảy ra phổ biến…
Trên cơ sở đưa ra những bất cập về tình hình kinh doanh có trách nhiệm, Nhóm nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp xử lý, theo đó chỉ rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hành kinh doanh có trách nhiệm và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm.
Tại Hội thảo, ông Livio Sarandrea – Cố vấn trưởng toàn cầu về Kinh doanh và Quyền con người của UNDP cũng đã có bài phát biểu với chủ đề: “Kinh doanh có trách nhiệm: Chương trình nghị sự nhằm đảm bảo phát triển bền vững và khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam”. Tiếp đó, phiên thảo luận về các nội dung, giải pháp xây dựng Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam đã diễn ra sôi nổi giữa một số diễn giả trong nước, chuyên gia nước ngoài và các tổ chức, cá nhân tham gia Hội thảo. Bà Bùi Thu Thủy – Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp – Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã nhận định: Hiện nay, doanh nghiệp có nhận thức và ý thức cao hơn về việc thực hành kinh doanh có trách nhiệm ngay cả khi pháp luật hiện hành chưa có quy định bắt buộc về nội dung này, bởi trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu của đối tác, thậm chí là cạnh tranh, coi việc kinh doanh có trách nhiệm là thế mạnh của mình. Ngược lại, đối với hợp tác xã và hộ kinh doanh – những đối tượng kinh doanh theo mô hình nhỏ nhưng lại chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế nước ta - thì khái niệm kinh doanh có trách nhiệm có thể trở nên khá mơ hồ. Vì vậy, trong quá trình nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách, cần cân nhắc phương thức tiếp cận đối tượng hợp tác xã, hộ kinh doanh để các quy định pháp luật có thể đi vào thực tiễn thi hành một cách hiệu quả, đồng bộ.
Ảnh: Các diễn giả tham gia phiên thảo luận tại Hội thảo
Liên quan đến định hướng phát triển kinh tế ổn định và bền vững trong tương quan quan hệ giữa doanh nghiệp và xã hội, lần đầu tiên, khái niệm, tiêu chí xác định, quyền và nghĩa vụ liên quan của doanh nghiệp xã hội đã được quy định tại Luật Doanh nghiệp năm 2014. Cùng với hàng loạt chính sách khuyến khích, ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước, các doanh nghiệp xã hội mới ra đời đã ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò chiến lược của mình đối với nền kinh tế. Có thể nói, khái niệm “kinh doanh có trách nhiệm” đã từng bước đi vào nhận thức của các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng doanh nghiệp, cá nhân… thông qua những thay đổi về mặt cơ chế, chính sách và chủ trương thúc đẩy tôn trọng quyền con người của nước ta, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang ứng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025. Trong phạm vi kế hoạch xây dựng Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam, khung khổ pháp lý về đầu tư, kinh doanh dự báo sẽ có nhiều thay đổi theo hướng chuyển dịch từ việc khuyến khích, thúc đẩy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh tới việc quy định bắt buộc các doanh nghiệp thực hành kinh doanh có trách nhiệm.
Nguyễn Minh Trang