CƠ QUAN ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT SỐ 68/NQ-CP CỦA CHÍNH PHỦ VỀ VIỆC CẮT GIẢM, ĐƠN GIẢN HÓA QUY ĐỊNH LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH GIAI ĐOẠN 2020-2025
Với quan điểm lấy doanh nghiệp, người dân làm trung tâm, động lực phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; thúc đẩy, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, người dân tham gia hoạt động kinh doanh; giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, người dân trong việc tuân thủ các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh; Cắt giảm, đơn giản hóa ngay những quy định không cần thiết, không hợp lý, không hợp pháp, là rào cản, gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, người dân trong các văn bản hiện hành góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả và bảo đảm mục tiêu quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 68/NQ-CP ngày 12/5/2020 về cải cách các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh, tạo mọi điều kiện thuận lợi, tạo môi trường bình đẳng cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, người dân.
Giai đoạn trước khi có Nghị quyết số 68/NQ-CP
Đối với lĩnh vực đăng ký kinh doanh, việc cắt giảm, đơn giản hóa các quy định kinh doanh đã được thực hiện mạnh mẽ từ năm 2010 (từ khi ban hành Nghị định số 43/2010/NĐ-CP) và đã đạt được những mục tiêu đề ra như: (i) hoàn thiện khung khổ pháp lý về đăng ký doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình gia nhập và hoạt động trên thị trường; (ii) Hệ thống Thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp đã đánh dấu một bước tiến lớn về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực đăng ký kinh doanh, đưa thủ tục đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế trở thành mô hình liên thông điện tử đầu tiên được thiết lập trong khối cơ quan quản lý nhà nước ở nước ta. Trên cơ sở đó, công tác đăng ký kinh doanh đã được tin học hóa, hiện đại hóa, giúp giảm thời gian, chi phí gia nhập thị trường, góp phần minh bạch hóa môi trường đầu tư, kinh doanh.
Cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp: Trên nền tảng áp dụng công nghệ thông tin vào thực hiện các thủ tục về đăng ký doanh nghiệp, cơ chế liên thông một cửa đã giúp giảm đáng kể thời gian thực hiện các thủ tục cơ bản của quá trình gia nhập thị trường theo quy định từ 32 ngày làm việc (giai đoạn trước năm 2005) xuống 22 ngày làm việc (từ khi Luật Doanh nghiệp 2005 có hiệu lực), 15 ngày làm việc (kể từ năm 2007), 5 ngày làm việc (kể từ năm 2008) và hiện nay là tối đa 03 ngày làm việc (theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2014).
Cắt giảm phí, lệ phí đăng ký doanh nghiệp: Thực hiện các Nghị quyết của Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về cắt giảm chí phí cho doanh nghiệp, từ năm 2016 đến nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã phối hợp với Bộ Tài chính liên tục có những cắt giảm chi phí khởi sự kinh doanh cho doanh nghiệp tại các Thông tư quy định cụ thể về mức thu phí, lệ phí đăng ký doanh nghiệp.
Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: Từ năm 2010, thực hiện các chỉ đạo của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh, khung khổ pháp lý về đăng ký doanh nghiệp liên tục được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện theo hướng loại bỏ những khâu, thủ tục bất hợp lý hoặc không cần thiết, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của thực tiễn, đảm bảo được ý nghĩa, vai trò của công tác đăng ký kinh doanh trong nền kinh tế nói chung cũng như trong việc tạo động lực để phát triển doanh nghiệp nói riêng. Những cải cách nổi bật được quy định trong những văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể như: Nghị định số 43/2010/NĐ-CP ngày 15/4/2010 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp. Nghị định này là cơ sở pháp lý quan trọng để Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng cơ chế liên thông giữa đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế, đặt nền móng cho xây dựng Hệ thống Thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia, cải cách tối đa thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Lần đầu tiên, hai cơ quan nhà nước thực hiện hợp nhất thủ tục hành chính, 01 đầu mối, 01 bộ hồ sơ.
Tiếp theo đó là Nghị định số 05/2013/NĐ-CP ngày 09/01/2013; Nghị định số 78/2015/NĐ-CP ngày 14/9/2015; Nghị định số 108/2018/NĐ-CP ngày 23/8/2018. Các Nghị định được xây dựng theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký doanh nghiệp, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp trong quá trình gia nhập và hoạt động trên thị trường.
Nhờ những cải cách đáng kể về thủ tục hành chính nêu trên, trong giai đoạn 2010-2020, số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng từ 83,7 nghìn doanh nghiệp lên đến 134,9 nghìn doanh nghiệp (tăng 61,2%). Giai đoạn 2016-2020, trung bình mỗi năm có 128,2 nghìn doanh nghiệp, tăng 62,7% so với giai đoạn 2011-2015. Số doanh nghiệp đang hoạt động trong giai đoạn 2017–2020 liên tục gia tăng với tốc độ tăng trung bình là 7,4%.
Giai đoạn từ sau khi có Nghị quyết số 68/NQ-CP đến nay
Với mục tiêu tiếp tục cải cách thủ tục gia nhập thị trường để tạo thuận lợi cho môi trường đầu tư kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho sự phát triển của doanh nghiệp, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 122/2020/NĐ-CP ngày 15/10/2020 quy định về phối hợp, liên thông thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện, khai trình việc sử dụng lao động, cấp mã số đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội, đăng ký sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp. Nghị định ra đời nhằm thực hiện liên thông điện tử, cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết trong thành lập doanh nghiệp. Nghị định đã tích hợp 4 quy trình gồm: (1) đăng ký thành lập doanh nghiệp, (2) đăng ký bảo hiểm xã hội, (3) khai trình lao động và (4) đăng ký sử dụng hóa đơn vào 01 quy trình. Theo đó, doanh nghiệp sẽ chỉ phải chuẩn bị 01 bộ hồ sơ, kê khai 01 biểu mẫu, thực hiện thủ tục tại 01 cơ quan và nhận 01 kết quả duy nhất. Các cơ quan nhà nước sẽ chia sẻ thông tin với nhau thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải kê khai ở nhiều nơi như trước đây. Toàn bộ quy trình trao đổi thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước sẽ được thực hiện qua mạng điện tử.
Tiếp theo đó, trên tinh thần lấy doanh nghiệp làm trung tâm và ứng dụng công nghệ thông tin để cải cách, Chính phủ đã xây dựng Nghị định số 01/2021/NĐ-CP ngày 04/01/2021 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp. Việc ban hành Nghị định nhằm cơ sở cụ thể hoá những cải cách, đổi mới của Luật Doanh nghiệp 2020, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP cắt giảm một số thủ tục hành chính và yêu cầu điều kiện đã tồn tại trong các văn bản quy phạm pháp luật về đăng ký doanh nghiệp trước đó như:
Một là, bãi bỏ Thông báo thay đổi thông tin người quản lý doanh nghiệp: Thủ tục báo cáo này không còn cần thiết do không rõ mục tiêu quản lý nhà nước. Trên thực tế, các công ty sẽ công bố công khai các thông tin này ngay cả khi luật không yêu cầu. Ngoài ra, thông tin này không có ý nghĩa về quản lý nhà nước bởi vì đây là các thông tin về nội bộ doanh nghiệp. Việc bãi bỏ thủ tục này sẽ cắt giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
Hai là, bãi bỏ Thông báo sử dụng, thay đổi, huỷ mẫu con dấu: Bãi bỏ thủ tục thông báo mẫu dấu và thay đổi phương thức quản lý dấu, trao quyền cho doanh nghiệp sẽ có nhiều tác động tích cực; ngoài việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chi phí cho doanh nghiệp; còn góp phần giảm thiểu tranh chấp nội bộ của doanh nghiệp. Cải cách triệt để về dấu, trao toàn quyền cho doanh nghiệp quyết định về dấu sẽ giúp giảm thiểu các hậu quả phát sinh từ cách thức quản lý dấu hiện nay.
Ba là, bãi bỏ Thông báo chào bán cổ phần riêng lẻ: Luật Doanh nghiệp 2014 quy định các công ty phải thông báo việc chào bán cổ phần riêng lẻ với Cơ quan đăng ký kinh doanh và công ty có quyền bán cổ phần sau 05 ngày làm việc, kể từ ngày gửi thông báo mà không nhận được ý kiến phản đối của Cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong khi đó, Luật không quy định về điều kiện, lý do từ chối việc chào bán cổ phần riêng lẻ nên các Cơ quan đăng ký kinh doanh thường không phản hồi đối với trường hợp này. Hiện tại, Luật Doanh nghiệp 2020 đã bỏ quy định này.
Bốn là, bỏ yêu cầu nộp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp bằng bản giấy để đối chiếu: Việc bãi bỏ yêu cầu này sẽ khuyến khích hình thức đăng ký doanh nghiệp qua mạng được sử dụng nhiều hơn do thủ tục linh hoạt, nhanh chóng, đáp ứng tình hình thực tiễn của doanh nghiệp cao hơn.
Năm là, bỏ yêu cầu doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh không được tạm ngừng kinh doanh quá hai năm liên tiếp: việc này sẽ đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp và tạo điều kiện tăng tỷ lệ các doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.
Bên cạnh đó, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP đã bổ sung quy định về thủ tục chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân thành công ty cổ phần mà không qua các bước trung gian: Luật Doanh nghiệp 2014 không có quy định về việc chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân thành công ty cổ phần. Điều 205 Luật Doanh nghiệp 2020 đã sửa đổi quy định trên theo hướng chuyển đổi trực tiếp doanh nghiệp tư nhân thành các loại hình doanh nghiệp khác (công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh). Trên cơ sở đó, Điều 26 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP quy định rõ thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân thành công ty cổ phần nhằm tạo thuận lợi cho việc cơ cấu, tổ chức lại hoạt động của doanh nghiệp; giảm bớt các thủ tục, chi phí trung gian không cần thiết trong việc cơ cấu lại doanh nghiệp theo quy định hiện hành của Luật Doanh nghiệp 2020.
Ngoài ra, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP đã bỏ yêu cầu nộp các giấy tờ như: Bản sao Điều lệ, Danh sách thành viên/cổ đông đối với trường hợp chuyển địa chỉ trụ sở chính của doanh nghiệp sang tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác nơi doanh nghiệp đã đăng ký; Bản sao hợp lệ quyết định bổ nhiệm người đứng đầu chi nhánh văn phòng đại diện khi đăng ký hoạt động chi nhánh, văn phòng đại diện; Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, con dấu và giấy chứng nhận mẫu dấu (nếu có) đối với trường hợp đăng ký Giải thể doanh nghiệp.
Có thể thấy rằng, việc cắt giảm, đơn giản hóa các quy định trên không chỉ giúp doanh nghiệp giảm bớt được thành phần hồ sơ phải kê khai, chuẩn bị, tiết kiệm được chi phí nhờ tận dụng tối đa các thông tin sẵn có trong Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và các hệ thống thông tin đã kết nối mà còn giúp cho cơ quan quản lý nhà nước giảm thời gian xử lý hồ sơ.
Đồng thời, việc tiếp tục hiện đại hóa, chuyển đổi số mạnh mẽ công tác đăng ký doanh nghiệp thông qua việc nâng cấp, hoàn thiện các quy định về đăng ký doanh nghiệp qua mạng thông tin điện tử như bỏ yêu cầu nộp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp bằng bản giấy để đối chiếu, thực hiện cung cấp hầu hết dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 giúp giảm thời gian, chi phí thành lập doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận nguồn thông tin chính thống, có giá trị pháp lý về doanh nghiệp, tăng khả năng giám sát của cộng đồng đối hoạt động của doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả công tác ‘hậu kiểm”, minh bạch hóa môi trường kinh doanh.
Một số phương hướng để tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa quy định, điều kiện kinh doanh cho doanh nghiệp trong thời gian tới
Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu, mở rộng việc kết nối, liên thông dữ liệu với các cơ quan có liên quan, nhằm cắt giảm tối đa thời gian, chi phí thực hiện các thủ tục liên quan đến đăng ký doanh nghiệp. Để đạt được liên thông trong chính phủ điện tử hiệu quả, nhất thiết cần phải giải quyết các bài toán liên thông giữa các cơ quan, đơn vị, Bộ, ngành, địa phương để việc tin học hóa các quy trình hành chính được đảm bảo thông suốt, an toàn, hiệu quả.
Thứ hai, hộ kinh doanh là một chủ thể có số lượng lớn và đóng góp quan trọng trong nền kinh tế, nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng mức trong hoạch định chính sách. Trình tự, thủ tục đăng ký hộ kinh doanh chưa có sự phối hợp liên thông giữa cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế cấp huyện. Điều đó dẫn đến việc các cơ quan nhà nước không nắm bắt được thông tin kịp thời dẫn tới vi phạm pháp luật hoặc không thực hiện đúng các nghĩa vụ của các đối tượng này, đồng thời, gây khó khăn trong việc tổng hợp thông tin, phân tích, đánh giá để từ đó xây dựng chính sách, quy định hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình gia nhập thị trường và hoạt động kinh doanh. Vì vậy thời gian tới, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế liên thông thủ tục đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế đối với hộ kinh doanh để tiếp tục đơn giản hóa, cải thiện thủ tục hành chính đối với đối tượng này.
Thứ ba, nâng cấp Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp theo hướng thân thiện hơn với người dùng, áp dụng các hình thức đăng ký và cung cấp dịch vụ thông qua các nền tảng công nghệ, đảm bảo việc thực hiện các thủ tục trực tuyến được thông suốt với hiệu quả cao nhất.
Thứ tư, nghiên cứu, sửa đổi quy định pháp lý để kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để cắt giảm thành phần hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và nghĩa vụ kê khai thông tin khi đăng ký doanh nghiệp cho doanh nghiệp, người thành lập doanh nghiệp.
Phạm Văn Thiện