Công bố Báo cáo “Thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư – đất đai - xây dựng – môi trường: Một số kết quả từ khảo sát doanh nghiệp năm 2020”
Toàn cảnh hội nghị
Trong bối cảnh các doanh nghiệp chịu tác động nặng nề bởi dịch COVID - 19, bên cạnh các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp về tài khóa và tiền tệ, việc thúc đẩy các giải pháp đơn giản hóa thủ tục thủ tục hành chính và giải quyết kịp thời các khó khăn cho doanh nghiệp khi tuân thủ thủ tục là một trong những giải pháp hiệu quả, bền vững cho doanh nghiệp và hoàn toàn trong khả năng thực hiện của các cơ quan Nhà nước.
Hoạt động cải cách thủ tục hành chính trong những năm gần đây đã đem lại nhiều chuyển biến tích cực, từng bước giúp giảm thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật cho cộng đồng doanh nghiệp. Tuy vậy, những thành tựu từ cải cách thủ tục hành chính không đồng đều trong tất cả các lĩnh vực, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra dư địa cho cải thiện vẫn còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp vẫn gặp những trở ngại trong việc thực hiện các thủ tục hành chính liên ngành, đặc biệt là các thủ tục liên quan đến dự án đầu tư có công trình xây dựng. Trong khi đó, những thủ tục như vậy có vai trò rất quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp gia nhập thị trường và chính thức hoạt động sản xuất kinh doanh một cách ổn định.
Nhằm góp phần nhận diện những thủ tục hành chính doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn vướng mắc khi thực hiện các dự án đầu tư có công trình xây dựng cũng như nhằm cung cấp những thông tin hữu ích cho quá trình thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp trong thời gian sắp tới, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã phối hợp với Bộ Xây dựng với sự hỗ trợ của Chương trình Australia hỗ trợ cải cách kinh tế Việt Nam (Chương trình Aus4Reform) xây dựng Báo cáo “Thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư – đất đai – xây dựng – môi trường: Một số kết quả từ khảo sát doanh nghiệp năm 2020”.
Báo cáo trên vừa được công bố tại Hội nghị Đối thoại doanh nghiệp “Cải cách thủ tục hành chính trong đầu tư xây dựng và lĩnh vực liên quan” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Bộ Xây dựng phối hợp tổ chức dưới hình thức trực tiếp và trực tuyến vào sáng ngày 26/11 tại Hà Nội.
Hội nghị do Ông Phạm Tấn Công - Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và Ông Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đồng chủ trì.
Thành phần tham dự Hội nghị bao gồm Lãnh đạo các Bộ, ngành, UBND các tỉnh, các Sở, ngành có liên quan, các Tập đoàn, doanh nghiệp trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, đại diện các Hiệp hội doanh nghiệp và các chuyên gia, các cơ quan truyền thông báo chí...
Theo ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, VCCI đại diện trình bày nội dung của Báo cáo cho biết: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 10.197 doanh nghiệp tham gia khảo sát Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2020, thực hiện trong đó có 8.663 doanh nghiệp tư nhân và 1.564 doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trong số này, 1.823 doanh nghiệp báo cáo có công trình xây dựng trong vòng 2 năm gần nhất – dữ liệu từ các đơn vị này được sử dụng để tổng hợp các đánh giá trong nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu bao gồm một số nội dung chính sau:
Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, VCCI trình bày Báo cáo
Đánh giá mức độ thuận lợi khi tuân thủ các thủ tục đầu tư – đất đai – xây dựng – môi trường
Trong số 10 nhóm thủ tục được đánh giá, hai thủ tục dễ thực hiện nhất với các doanh nghiệp là kết nối cấp, thoát nước và kết nối, cấp điện khi tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn với hai thủ tục này thấp nhất, lần lượt là 24,3 % và 27,6 %. Trong khi đó, doanh nghiệp còn gặp khó khăn nhất định khi tiến hành các thủ tục về đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp trở ngại với hai nhóm thủ tục kể trên lần lượt là 50% và 48%, cao nhất trong các thut tục được đánh giá. Các cơ quan chức năng cũng cần tiếp tục đơn giản những nhóm thủ tục liên nghiệp quan đến thẩm định, thẩm duyệt, bao gồm thẩm định thiết kế cơ sở, thiết kế xây dựng, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và thẩm duyệt về phòng cháy chữa cháy. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thực hiện 3 nhóm thủ tục này lần lượt là 43,7% , 42,9% và 41,4%.
Trải nghiệm của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với các thủ tục đầu tư – đất đai - xây dựng – môi trường nhìn chung tích cực hơn đáng kể so với doanh nghiệp tư nhân trong nước. Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp tư nhân gặp khó khăn khi thực hiện các dự án đầu tư - đất đai - xây dựng – môi trường cao hơn doanh nghiệp FDI ở 6/10 nhóm thủ tục được đánh giá.
Khi so sánh trải nghiệm của doanh nghiệp ở các mức quy mô khác nhau, các nhóm doanh nghiệp quy mô lớn gặp ít khó khăn khi tuân thủ các thủ tục hơn so với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt ở các thủ tục “quyết định chủ trương đầu tư” và “thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường".
Doanh nghiệp đang hoạt động tại khu vực các tỉnh duyên hải miền Trung nhìn chung thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục hành chính đầu tư – đất đai – xây dựng – môi trường. Trong khi đó, Đông Nam Bộ là khu vực mà doanh nghiệp ít thuận lợi hơn khi thực hiện các thủ tục. Tỷ lệ doanh nghiệp khu vực này phản ánh gặp khó khăn cao hơn các khu vực còn lại tại 5/10 nhóm thủ tục được điều tra.
Các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ dường như gặp nhiều khó khăn hơn các doanh nghiệp quản lý bởi nam giới. Ở 8/10 nhóm thủ tục hành chính được đánh giá, tỷ lệ các doanh nghiệp do nữ giới làm chủ gặp khó khăn khi thực hiện cao hơn so với các doanh nghiệp do nam giới làm chủ. Mức độ chênh lệch cao nhất là ở các nhóm thủ tục về đất đai, giải phóng mặt bằng, quyết định chủ trương đầu tư, các thủ tục liên quan đến quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị và cấp thoát nước.
So với kết quả khảo sát năm 2019, 4/10 nhóm thủ tục được doanh nghiệp phản ánh dễ dàng hơn so với năm trước đó bao gồm “quyết định chủ trương đầu tư, "các thủ tục về đất đai, giải phỏng mặt bằng”, “các thủ tục liên quan đến quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị” và “Kết nối cấp điện”. Trong khi đó, 6 nhóm thủ tục còn lại có mức độ thuận lợi khi thực hiện thủ tục giảm so với năm 2019. Một vài thủ tục thậm chí có tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn khi tuân thủ cao hơn đáng kể như thẩm duyệt về phòng cháy chữa cháy" , "thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường” và “thẩm định thiết kế cơ sở, thiết kế xây dựng”.
Chi phí thời gian trong cấp Giấy phép xây dựng
Báo cáo nghiên cứu chỉ ra rằng, một doanh nghiệp điển hình cần khoảng 3 lượt đến cơ quan nhà nước để hoàn tất xin cấp phép xây dựng trong năm 2020. So sánh với kết quả khảo sát năm trước (năm 2019) thì số lần đi lại để hoàn tất hỗ sơ của doanh nghiệp không có thay đổi đáng kể. Tuy vậy, số ngày từ lúc doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp phép xây dựng đến khi nhận giấy phép trong năm 2020 có cải thiện đáng kể so với năm 2019. Thời gian trung bình giải quyết thủ tục cấp phép xây dựng giảm khoảng 1 ngày, từ trung bình 24,81 ngày năm 2019 xuống còn 23,93 ngày năm 2020. Kết quả còn tích cực hơn nếu xem xét giá trị trung vị khi một doanh nghiệp điển hình chỉ mất khoảng 15 ngày để nhận giấy phép xây dựng, trong khi giá trị này của năm 2019 đạt 20 ngày.
Xây dựng bộ chỉ số đánh giá mức độ thuận lời của việc thực hiện thủ tục hành chính đầu tư – đất đai – xây dựng – môi trường ở cấp tỉnh
Nhóm nghiên cứu đã xây dựng một bộ chỉ số ban đầu gồm 13 chỉ tiêu đánh giá mức độ thuận lợi khi thực hiện các thủ tục liên ngành về đầu tư đất đai xây dựng môi trường ở cấp tỉnh. Bộ chỉ số này được thiết kế theo quy trình 3 bước kế thừa từ phương pháp của Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) gồm: (1) thu thập dữ liệu điều tra doanh nghiệp bằng phiếu hỏi; (2) Chuẩn hóa kết quả các điểm chi tiêu theo thang điểm 10; và (3) Tổng hợp điểm số trung bình và xếp hạng. Việc chỉ rõ địa phương nào doanh nghiệp gặp thuận lợi, hay khó khăn trong quá trình thực hiện nhóm thủ tục này sẽ giúp cho chính quyền các tỉnh có thông tin để lựa chọn các giải pháp cải cách phù hợp. Đánh giá này cũng sẽ giúp cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư có thông tin hữu ích để dự liệu cho quá trình thực hiện thủ tục tại mỗi địa phương, cũng như cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp, nhà đầu từ những chi báo quan trọng trong việc lựa chọn địa điểm đầu tư.
Một số đề xuất nhằm tiếp tục cải cách TTHC trong năm 2022
Thứ nhất, xây dựng các tài liệu hướng dẫn chi tiết, minh họa dễ hiểu quy trình thực hiện các TTHC liên ngành trong lĩnh vực xây dựng; đặc biệt lưu ý đến nhóm thủ tục doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn nhất
Thứ hai, phối hợp liên ngành để xây dựng các trang thông tin hỏi đáp về TTHC trong lĩnh vực đầu tư xây dựng và các lĩnh vực liên quan, cập nhật thường xuyên các văn bẳn pháp lý và minh họa các tình huống mà doanh nghiệp hay gặp phải và giải pháp cụ thể.
Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận và xử lý TTHC thông qua các cổng dịch vụ công trực tuyến.
Thứ tư, tiếp tục thực hiện quyết liện các hoạt động và rà soát hệ thống pháp luật về đầu tư xây dựng và các lĩnh vực liên quan như phòng cháy, chữa cháy, đất đai, môi trường để thực hiện hoạt động cải cách TTHC theo hướng lồng ghép, tích hợp các nhóm thủ tục tương tự về quy trình hoặc mẫu biểu hồ sơ; đơn giản hóa các giấy tờ và mẫu biểu để giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ cho doanh nghiệp.
Thứ năm, thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo trong Chỉ thị số 10/CT-TTG của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường xử lý, ngăn chặn có hiệu quả tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp trong giải quyết công việc.
Thứ sáu, xây dựng kế hoạch thanh tra sát với thực tế và yêu cầu nhiệm vụ; nghiên cứu, bổ sung các quy định nhằm hoàn thiện công tác thanh tra, phòng chống tham nhũng, nhằm chấn chỉnh, xử lý kịp thời các thiếu sót, vi phạm trong hoạt động thanh tra.
Thứ bảy, phát triển rộng rãi các hình thức thanh toán trực tuyến cấp độ 4 cho TTHC để doanh nghiệp có thể thanh toán chi phí TTHC không dùng tiền mặt, giảm thiểu cơ hội phát sinh chi phí không chính thức và tệ nhũng nhiễu.
Hứa Thị Quỳnh Hoa