Phương châm “Sống chung với Covid-19” - Sự thay đổi về nhận thức trong bối cảnh mới
Tại Việt Nam, bắt đầu từ tháng 4/2021, biến chủng Delta xuất hiện với tốc độ lây lan nhanh, mạnh, khiến dịch Covid-19 diễn biến khó lường. Đợt dịch lần này lan rộng tới nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước, trong đó có 2 trung tâm kinh tế - chính trị là thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội cùng các địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Tiền Giang. Với mục tiêu bảo vệ sức khỏe, tính mạng của người dân là trên hết, nhiều địa phương buộc phải áp dụng biện pháp giãn cách xã hội nhằm kiểm soát, ngăn chặn tốc độ lây lan dịch bệnh trong cộng đồng, không để dịch lan rộng.
Có thể nói, sự bùng phát mạnh của làn sóng Covid-19 lần này tại nước ta cùng với các đợt phong tỏa, giãn cách liên tiếp và nghiêm ngặt nhất kể từ khi dịch bệnh xảy ra đã khiến các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nhiều lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt là các doanh nghiệp lữ hành, du lịch, cơ sở lưu trú ăn uống… Thời gian giãn cách xã hội kéo dài hơn dự kiến khiến các doanh nghiệp vốn đã trải qua một năm 2020 khó khăn chồng chất lại tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức mới trong năm 2021. Nhiều nhà máy sản xuất, đặc biệt là ở khu vực phía Nam phải tạm ngừng hoạt động trong thời gian phong tỏa; doanh nghiệp không tiếp cận được khách hàng, hoạt động vận tải hàng hóa và chuỗi cung ứng cho sản xuất bị gián đoạn, đứt gãy, doanh thu giảm mạnh hoặc thậm chí không có doanh thu, các nguồn lực dự trữ đang cạn dần, thị trường chưa có dấu hiệu phục hồi hoặc đang phục hồi rất chậm…
Trong bối cảnh đó, ngày 29/8/2021, tại cuộc họp trực tuyến của Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch Covid-19, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nêu quan điểm chỉ đạo mang tính bước ngoặt trong công tác chỉ đạo phòng, chống dịch: “phải sống chung lâu dài với dịch”. Quan điểm này được đưa ra trên cơ sở phân tích, đánh giá từ giới khoa học cũng như tham khảo kinh nghiệm của các nước đi trước trong việc mở cửa sống chung với dịch Covid-19. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận khoa học nhất vẫn là chuẩn bị các điều kiện để sống chung với virus, hướng đến cuộc sống trong điều kiện “bình thường mới”. Theo đó, thay vì cố gắng kiểm soát số ca nhiễm, thực hiện phong tỏa, giãn cách xã hội thì chuyển sang mục tiêu ngăn chặn, giảm thiểu số ca tử vong và các ca nhiễm nghiêm trọng, kết hợp với chiến lược vắc xin + công nghệ + 5K để mở cửa theo lộ trình các hoạt động sản xuất, kinh doanh, lao động, sinh hoạt của người dân. Việc mở cửa các hoạt động kinh tế - xã hội trở lại sẽ được thực hiện linh hoạt dựa trên việc theo dõi thường xuyên và sát sao diễn biến dịch. Khi số lượng ca nhiễm nghiêm trọng tăng cao có nguy cơ gây áp lực lớn lên hệ thống y tế thì sẽ tiến hành các biện pháp mạnh hơn để kiểm soát tình hình.
Cùng với những thay đổi trong chiến lược chống dịch của Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp cũng chủ động tìm cách sống chung với đại dịch. Trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn do dịch bệnh, các doanh nghiệp vẫn phải ổn định hoạt động nhằm tạo động lực phát triển cho xã hội, đảm bảo công ăn việc làm cho người lao động và các vấn đề về an sinh xã hội. Đồng thời, nếu doanh nghiệp “ngủ đông” quá lâu thì có thể đánh mất thị trường và các cơ hội kinh doanh. Do vậy, nhiều doanh nghiệp đã linh hoạt trong các giải pháp thích ứng với khủng hoảng, chuyển đổi mô hình, tổ chức lại việc sản xuất kinh doanh, từ đó duy trì được hoạt động ổn định.
Như vậy, có thể thấy cách tiếp cận ứng phó với dịch bệnh ở tầm vĩ mô của Chính phủ và ở góc độ vi mô của doanh nghiệp có điểm chung là tìm cách thích nghi, sống chung với dịch bệnh trong dài hạn. Việc phòng, chống và kiểm soát dịch bệnh cũng như phục hồi kinh kinh tế phải được thực hiện song song, bởi kinh tế phục hồi sẽ tăng khả năng và nguồn lực để chống dịch, ngược lại, kiểm soát dịch bệnh hiệu quả sẽ góp phần tạo điều kiện tốt nhất để hoạt động sản xuất kinh doanh sớm trở lại như bình thường. Nhiều quốc gia cũng lựa chọn cách tiếp cận này và cho đây là hướng đi tất yếu khi những dấu hiệu về việc virus SARS-CoV-2 có thể sẽ không biến mất hoàn toàn.
Theo nhận định của nhiều chuyên gia kinh tế, khủng hoảng có thể là thách thức, nhưng cũng có thể là cơ hội, là động lực để doanh nghiệp thay đổi theo chiều hướng tích cực hơn. Đây là lúc để doanh nghiệp triển khai các ý tưởng, nắm bắt thời cơ để tìm ra hướng đi mới phù hợp với nhu cầu thị trường.
Điều quan trọng lúc này là cần thực hiện ngay các giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp sống chung với Covid-19, duy trì khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và tận dụng mọi thời cơ để phục hồi kinh tế.
Xây dựng các chương trình, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp “sống chung với Covid-19” trong bối cảnh mới
Sau khoảng thời gian chống chọi với đại dịch kéo dài, đa số doanh nghiệp đã bị bào mòn sức khỏe một cách nghiêm trọng. Tại Nghị quyết số 75/NQ-CP ngày 14/7/2021 của Chính phủ về phiên họp chính phủ thường kỳ tháng 6 năm 2021 và hội nghị trực tuyến chính phủ với địa phương, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương liên quan trong việc “Nghiên cứu, xây dựng chương trình phục hồi và phát triển kinh tế”. Tiếp đó, tại Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 11/9/2021 của Chính phủ về phiên họp chính phủ thường kỳ tháng 8 năm 2021, Chính phủ tiếp tục giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương: “Hoàn thiện Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế giai đoạn 2022 - 2023 trong điều kiện đã kiểm soát được dịch bệnh, tiêm vắc-xin bao phủ diện rộng”. Cùng với đó, ngày 03/10/2021, Chính phủ cũng ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg về việc phục hồi sản xuất tại các khu vực sản xuất công nghiệp trong bối cảnh phòng, chống dịch bệnh Covid-19.
Những quan điểm, chỉ đạo thời gian qua đã cho thấy sự quan tâm sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đối với việc đảm bảo việc phục hồi kinh tế đi liền với kiểm soát dịch bệnh. Do vậy, điều cần thiết nhất lúc này là tiếp tục có những hỗ trợ kịp thời để giúp doanh nghiệp nhanh chóng hồi sinh bằng những giải pháp ngắn hạn cũng như cần có kịch bản, kế hoạch để nền kinh tế sớm trở lại với guồng quay thường nhật và sẵn sàng đón cơ hội tăng tốc phát triển trong điều kiện mới. Trong đó, có một số vấn đề đặt ra khi nghiên cứu xây dựng các chương trình, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp “sống chung với Covid-19” trong bối cảnh mới như sau:
Thứ nhất, cần tiếp tục ưu tiên phòng chống và kiểm soát dịch Covid-19 hiệu quả, cùng với việc đẩy nhanh tiến trình tiêm vắc-xin để sớm đạt miễn dịch cộng đồng. Nếu chúng ta kiểm soát nhanh và hiệu quả dịch bệnh, đẩy mạnh tiêm vắc-xin gắn với lộ trình mở cửa nền kinh tế phù hợp, thì hệ lụy đối với doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung sẽ được giảm bớt.
Thứ hai, các bộ, ngành, địa phương cần đẩy nhanh tiến độ triển khai các gói hỗ trợ người dân, doanh nghiệp mà Quốc hội, Chính phủ đã ban hành; thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện các gói hỗ trợ và tiến hành tháo gỡ ngay những vướng mắc trong quá trình thực hiện. Cùng với đó, cần tiếp tục hỗ trợ cả về chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ theo hướng cân bằng hơn. Chính sách tài khóa cần hỗ trợ nhiều hơn cho phục hồi kinh tế, xã hội theo hướng có thể tăng chi cho y tế; hỗ trợ bằng tiền mặt nhiều hơn cho người dân; hỗ trợ lãi suất có mục tiêu, có địa chỉ cho doanh nghiệp…
Thứ ba, các bộ, ngành, địa phương cần thống nhất thực hiện theo chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhằm đảm bảo duy trì hoạt động, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được liên tục và an toàn. Trong đó, loại bỏ các quy định, thủ tục làm đứt gãy chuỗi cung ứng và cản trở lưu thông hàng hóa, đồng thời, tháo gỡ khó khăn của doanh nghiệp về việc thiếu hụt lao động.
Thứ tư, sớm xây dựng và thực hiện Chương trình tổng thể về phục hồi và phát triển kinh tế trong và sau dịch bệnh Covid-19. Trên cơ sở Chương trình này, doanh nghiệp xây dựng lộ trình sản xuất kinh doanh để thích ứng với tình hình mới.
Thứ năm, đẩy mạnh cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phục hồi sản xuất kinh doanh sau dịch Covid-19./.