Ngày 01/10, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tổ chức Hội nghị tham vấn “Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế gắn với nâng cao năng lực nội tại và tính tự chủ của nền kinh tế giai đoạn 2022-2023”.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, dịch Covid-19 đã tác động nặng nề và kéo dài đến mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội. Tăng trưởng kinh tế chậm lại; hoạt động sản xuất, kinh doanh, các chuỗi cung ứng, sản xuất hàng hóa bị đứt gãy, gián đoạn; lưu thông hàng hóa gặp khó khăn, chi phí vận tải tăng cao; đời sống vật chất và tinh thần người dân gặp nhiều khó khăn; sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp ngày càng giảm sút.
Kinh nghiệm quốc tế, khuyến nghị của các chuyên gia, tổ chức quốc tế đều cho rằng, Việt Nam cần phải xây dựng Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế, để không “lỡ nhịp” khi bước vào “trạng thái bình thường mới”, để đẩy nhanh quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh, chuyển đổi số, công nghệ số, để chủ động tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị, chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng mới toàn cầu… cũng như xu thế chuyển đổi các hoạt động tài chính, thương mại, giáo dục, y tế, khám chữa bệnh… trên nền tảng trực tuyến.
Việt Nam đã và đang chịu nhiều ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 nhất là khi đợt dịch thứ 4 bùng phát. Kinh tế tăng trưởng chậm lại, Quý III âm 6,17%, 9 tháng năm 2021 chỉ đạt 1,42%.
Hiện nay, Việt Nam đã bắt đầu thay đổi cách tiếp cận với dịch COVID-19 theo hướng “thích ứng an toàn, linh hoạt và kiểm soát hiệu quả dịch bệnh COVID-19” để thực hiện vừa phòng, chống dịch hiệu quả, vừa khôi phục và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Độ bao phủ, tiến độ tiêm vaccine ngày càng khả quan cũng tạo điều kiện tốt để mở cửa, khôi phục lại các hoạt động kinh tế.
"Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế là rất cấp thiết để có được những chính sách đúng đắn, tập trung mọi nguồn lực nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả nhất để kiểm soát dịch bệnh, hỗ trợ người dân, đưa nền kinh tế vượt qua khó khăn, thử thách, nắm bắt các thời cơ, xu hướng mới để nhanh chóng phục hồi và phát triển trong trạng thái bình thường mới".
“Qua những tác động và thay đổi từ dịch bệnh, chúng ta mới nhận ra những khiếm khuyết, điểm yếu trong hệ thống, hạn chế của nền kinh tế và xã hội và quan trọng hơn là cơ hội để chúng ta kịp điều chỉnh cho một tương lai mới, tương lai của hậu Covid-19 đang diễn ra”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng chia sẻ.
Căn cứ và quá trình triển khai thực hiện Chương trình
Dịch Covid-19 đã tác động nặng nề và kéo dài đến mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội. Tăng trưởng kinh tế chậm lại; hoạt động sản xuất, kinh doanh, các chuỗi cung ứng, sản xuất hàng hóa bị đứt gãy, gián đoạn; lưu thông hàng hóa gặp khó khăn, chi phí vận tải tăng cao; đời sống vật chất và tinh thần người dân gặp nhiều khó khăn; sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp ngày càng giảm sút.
Chính phủ các quốc gia trên thế giới đã thực hiện nhiều giải pháp quyết liệt, chưa từng có tiền lệ để phòng, chống dịch bệnh Covid-19 và chống suy thoái kinh tế. Từ kinh nghiệm quốc tế, xuất phát từ nhu cầu nội tại của nền kinh tế, cần thiết nghiên cứu xây dựng và thực hiện Chương trình phục hồi kinh tế Việt Nam không “lỡ nhịp” khi đang bước vào “trạng thái bình thường mới”.
Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, giải pháp hỗ trợ nền kinh tế, tuy nhiên chủ yếu nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp, người lao động vượt qua khó khăn trong ngắn hạn về tài chính và mới tác động đến phía cung của nền kinh tế. Tuy nhiên nước ta vẫn chưa có một chương trình tổng thể, mang tính dài hạn với các giải pháp đồng bộ và nguồn lực đi kèm để thúc đẩy quá trình phục hồi kinh tế gắn với cải cách cơ cấu, cải thiện năng lực cạnh tranh, sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc trong tương lai.
Trước bối cảnh nền kinh tế đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức về ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, nhất là ngân sách nhà nước, nguồn cung và giá cả nguyên vật liệu đầu vào nhập khẩu, tiêu dùng nội địa, thiên tai, biến đổi khí ... hay những cơ hội từ thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, quá trình dịch chuyển mô hình tăng trưởng… những hạn chế cố hữu của nền kinh tế chậm được giải quyết, sức chống chịu, nguồn lực nội tại của doanh nghiệp, người lao động bị suy giảm nghiêm trọng bởi dịch bệnh kéo dài… thì việc xây dựng chương trình phục hồi và phát triển kinh tế là hết sức cấp thiết để tập trung mọi nguồn lực nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả nhất để kiểm soát dịch bệnh, hỗ trợ người dân, người lao động, nền kinh tế vượt qua khó khăn, thử thách, nắm bắt các thời cơ, xu hướng mới để nhanh chóng phục hồi và phát triển trong trạng thái bình thường mới.
Tại Nghị quyết số 75/NQ-CP ngày 14/7/2021, Chính phủ đã giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư nghiên cứu, xây dựng chương trình phục hồi và phát triển kinh tế; Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 11/9/2021 của Chính phủ tiếp tục giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư “hoàn thiện Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế giai đoạn 2022-2023 trong điều kiện đã kiểm soát dịch bệnh, tiêm vắc-xin bao phủ diện rộng, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tháng 9 năm 2021”.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng đề cương, phối hợp các bộ, cơ quan trung ương, địa phương xác định các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế trong giai đoạn 2022-2023 và dự thảo Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế gắn với nâng cao năng lực nội tại và tính tự chủ của nền kinh tế giai đoạn 2022-2023, với những định hướng phòng chống và kiểm soát dịch bệnh Covid-19; giải pháp hỗ trợ trước mắt khôi phục, thúc đẩy sản xuất kinh doanh cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp có khả năng khôi phục, tận dụng cơ hội sau dịch bệnh; người lao động, nhất là trong khu vực dịch vụ, công nghiệp, người dân, nhất là người dân khu vực khó khăn, người nghèo, người yếu thế cùng các giải pháp căn cơ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, hướng đến phát triển nhanh, bền vững hơn trong tương lai.
Mục tiêu của Chương trình là phục hồi và phát triển kinh tế
Chương trình hướng tới mục tiêu tạo nền tảng, hỗ trợ các động lực tăng trưởng giai đoạn phục hồi khi dịch Covid-19 được kiểm soát đồng thời phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, phù hợp với các mục tiêu, định hướng, tầm nhìn dài hạn; hướng đến mục tiêu tạo việc làm cho người dân, người lao động và đào tạo, đào tạo lại lao động thích ứng với bối cảnh mới, nâng cao năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả. Đề xuất các chính sách, giải pháp cụ thể và nguồn lực đi kèm; các chính sách, giải pháp hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, tác động ngay đến doanh nghiệp, người dân, người lao động, nền kinh tế, phát huy cao nhất hiệu quả các chính sách hỗ trợ đang triển khai, phù hợp với mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ giải pháp phát triển các ngành, lĩnh vực ưu tiên trong giai đoạn 2021-2025.
Về đối tượng, phạm vi, Chương trình tập trung vào các chính sách, nhiệm vụ, giải pháp y tế và kinh tế hỗ trợ trực tiếp các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, người dân, người lao động; các hoạt động kinh tế tạo động lực phục hồi và phát triển bền vững cho nền kinh tế. Các chính sách tiếp cận cả về phía cung (tín dụng, giảm chi phí, lao động), phía cầu (kích cầu tiêu dùng, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công) và các khâu kết nối (vận tải, lưu thông hàng hóa, logistics). Thời gian thực hiện đến năm 2023 nhằm tạo cơ sở phục hồi mạnh mẽ, vững chắc cho doanh nghiệp, nền kinh tế, góp phần phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân cả giai đoạn 2021-2025 là 6,5-7%/năm.
Kết cấu của Chương trình gồm 4 phần chính: (1) Tác động của dịch bệnh, tình hình và chính sách thúc đẩy phục hồi kinh tế trên thế giới; (2) Thực trạng phát triển kinh tế Việt Nam trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19; (3) Quan điểm, mục tiêu, định hướng và giải pháp thúc đẩy phục hồi nền kinh tế đến năm 2023; (4) Dự kiến nguồn lực và tổ chức thực hiện.
8 nhóm giải pháp hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế
Báo cáo đề dẫn về nội dung dự kiến Chương trình, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương khẳng định, các tổ chức quốc tế như ADB, WB, IMF, UNTACD đã đưa ra nhiều khuyến nghị giải pháp hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế khu vực ASEAN, cũng như Việt Nam theo hướng: Chính sách cần được thực hiện hợp lý theo từng giai đoạn của diễn biến dịch bệnh, năng lực nội tại, khả năng thực thi và giám sát của khu vực nhà nước, các đặc điểm của nền kinh tế, dư địa chính sách hiện có. Sự phục hồi bền vững phụ thuộc vào việc bảo đảm ổn định tài chính; cân bằng rủi ro giữa việc gia tăng nợ công, nợ của khu vực tư nhân với quy mô và thời hạn các chính sách hỗ trợ tài chính. Cần thực hiện chính sách tài khóa linh hoạt, hỗ trợ hệ thống y tế, hộ gia đình, doanh nghiệp và phục hồi kinh tế đến khi dịch bệnh được kiểm soát trên phạm vi toàn cầu. Tập trung hỗ trợ trong các ngành, lĩnh vực: dịch vụ, du lịch; chế biến và tiêu thụ nông sản; may mặc; sản xuất linh kiện, lắp ráp linh kiện điện tử; thương mại điện tử. Phát triển đa dạng các kênh huy động nguồn lực đầu tư, tài chính, bên cạnh các kênh truyền thống nhằm giảm bớt áp lực cho hệ thống các tổ chức tín dụng.
Trên cơ sở kinh nghiệm thế giới, Thứ trưởng đưa ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp mà Chương trình đề xuất nhằm hỗ trợ nền kinh tế như sau:
1. Kiểm soát dịch bệnh Covid-19, nâng cao năng lực của hệ thống y tế, nhất là y tế cơ sở, y tế dự phòng. Đây là nhóm nhiệm vụ giải pháp quan trọng, cấp bách ngay từ đầu năm 2022 nhằm “thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả với dịch bệnh Covid-19”, tạo nền tảng cho quá trình phục hồi và phát triển kinh tế bền vững. “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả với dịch bệnh Covid-19” là yếu tố tiên quyết, không thể thiếu để thực hiện phục hồi kinh tế.
2. Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, kiểm soát lạm phát. Tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa, tiền tệ mở rộng hợp lý, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia; kiểm soát lạm phát, giá cả các mặt hàng nguyên, nhiên vật liệu đầu vào cho sản xuất; tiết kiệm chi thường xuyên.
3. Hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính, thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong sản xuất, kinh doanh; nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền, hành chính các cấp.
4. Phục hồi và phát triển ngành du lịch, kích cầu tiêu dùng trong nước. Phát triển ngành du lịch hướng đến an toàn với dịch bệnh, thân thiện với môi trường; thúc đẩy tiêu dùng nội địa thông qua các chính sách bình ổn thị trường, xúc tiến thương mại và giảm thuế, phí ô tô trong nước.
5. Hỗ trợ phục hồi doanh nghiệp trong một số ngành, lĩnh vực ưu tiên bằng các giải pháp về hỗ trợ tín dụng (tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp, người dân có thể tiếp cận tín dụng, hỗ trợ lãi suất với một số đối tượng cụ thể); tài chính (miễn, giảm thuế, phí); sản xuất; phát triển chuỗi cung ứng bền vững nhất là các chuỗi giá trị ngành nông nghiệp, thủy sản; hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
6. Phục hồi, huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển. Đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp FDI; khuyến khích đầu tư nhà ở cho công nhân, người lao động trong các khu công nghiệp, khu kinh tế; thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, tập trung đầu tư các công trình hạ tầng quan trọng, nhất là hạ tầng giao thông và nông nghiệp, thủy lợi, dự kiến nguồn vốn đầu tư công trong 02 năm 2022-2023 khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.
7. Phát triển vùng, đô thị, tháo gỡ thể chế để phát triển các đô thị lớn của cả nước.
8. Phát triển thị trường lao động và lực lượng lao động; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, tăng cường kết nối cung- cầu lao động, hỗ trợ chuyển đổi nghề bền vững cho người lao động.
Lê Thị Diễm Quỳnh