Ngày 12/6/2017, Quốc hội đã thông qua Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa với nhiều chính sách nhằm hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong đó, khoản 5 Điều 5 của Luật này quy định: “Trường hợp doanh nghiệp nhỏ và vừa đồng thời đáp ứng điều kiện của các mức hỗ trợ khác nhau trong cùng một nội dung hỗ trợ theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan thì doanh nghiệp được lựa chọn mức hỗ trợ có lợi nhất. Trường hợp nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng đáp ứng điều kiện hỗ trợ theo quy định của Luật này thì ưu tiên lựa chọn doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ hơn”.
Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; Nghị định số 55/2019/NĐ-CP ngày 24/6/2019 về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa…
Trong đó, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP đã có các quy định nhằm đảm bảo quyền ưu tiên hỗ trợ, ưu tiên tiếp cận các gói hỗ trợ cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ. Các quy định này tiếp tục được kế thừa, cũng như sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/8/2021 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó:
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ được hỗ trợ trước;
- Doanh nghiệp siêu nhỏ do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp siêu nhỏ sử dụng nhiều lao động nữ được hỗ trợ sử dụng dịch vụ tư vấn về nhân sự, tài chính, sản xuất, bán hàng, thị trường, quản trị nội bộ và các nội dung khác liên quan tới hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp với mức hỗ trợ lên đến 200 triệu đồng/năm, cao hơn những đối tượng khác;
- Khi tham gia khóa đào tạo quản trị doanh nghiệp, học viên của doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ được miễn học phí;
- Hỗ trợ 100% tổng chi phí của một khoá đào tạo tại doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ nhưng không quá 01 khoá/năm/doanh nghiệp;
Nghị định số 55/2019/NĐ-CP cũng quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ hơn nộp hồ sơ đáp ứng đủ điều kiện là đối tượng được ưu tiên hỗ trợ pháp lý trước.
Bên cạnh đó, Báo cáo MIWE cũng cho thấy phụ nữ trên khắp thế giới đã và đang chịu ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19 ở nhiều mức độ khác nhau, trong đó 87% nữ chủ doanh nghiệp phải đối mặt với những tác động tiêu cực. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ lãnh đạo có nguy cơ đóng cửa do tác động từ Covid-19 cao hơn 7% so với các doanh nghiệp do nam giới lãnh đạo. Doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ chỉ nhận được 5% tổng khoản vay dành cho doanh nghiệp nhỏ.
Trong bối cảnh đó, để hỗ trợ các doanh nghiệp phục hồi và phát triển bền vững sau đại dịch Covid-19, nhiều tổ chức quốc tế đã có những hỗ trợ thiết thực cho các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tại Việt Nam.
Ngày 22/12/2020, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Chính phủ Việt Nam ký kết hiệp định viện trợ không hoàn lại trị giá 5 triệu USD từ Quỹ Sáng kiến tài chính dành cho nữ doanh nhân (We-Fi) để hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ của Việt Nam đang bị đại dịch Covid-19 làm suy yếu khả năng tiếp cận tài chính. Mục tiêu của Dự án nhằm xúc tiến tài trợ và tăng cường tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 thông qua việc sử dụng khoản viện trợ để tạo động lực khuyến khích các ngân hàng thương mại tham gia tái cơ cấu khoản vay hoặc cấp khoản vay mới cho các doanh nghiệp đủ điều kiện.
Bên cạnh đó, trong tháng 6 năm 2021, Tập đoàn Tài chính Quốc tế (IFC), thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới cung cấp khoản vay 40 triệu USD cho SeABank. Đây là hợp phần đầu tiên của gói tài trợ lên đến 150 triệu USD nhằm giúp mở rộng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, gia tăng cơ hội tiếp cận tài chính khí hậu và thúc đẩy thương mại quốc tế. Với mục tiêu bao trùm là gia tăng danh mục cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ của SeABank, tối thiểu 20 triệu USD sẽ được dành cho các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, với hỗ trợ của Quỹ Sáng kiến tài chính dành cho nữ doanh nhân (We-Fi). Bên cạnh chiến lược mở rộng tiếp cận doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ, tài trợ của IFC sẽ giúp SeABank tăng gấp ba lần dư nợ cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ hiện tại, chiếm khoảng 25% tổng danh mục doanh nghiệp vừa và nhỏ của ngân hàng này vào năm 2024.
Đối với chính sách dành cho doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, ngày 14/12/2020, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 145/2020/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ Luật lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động. Theo đó, người sử dụng nhiều lao động nữ được Nhà nước giảm thuế theo quy định của pháp luật về thuế và các khoản chi tăng thêm cho lao động nữ, bảo đảm bình đẳng giới và phòng, chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc quy định tại Nghị định được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của Bộ Tài chính.
Kiến nghị, đề xuất
Để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, trong thời gian tới, cần thực hiện một số giải pháp sau:
(i) Bồi dưỡng, nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ: Kiến thức bồi dưỡng bao gồm quản trị và mô hình quản trị, quản lý nhân sự, tài chính, marketing, lập kế hoạch kinh doanh,… Những hỗ trợ này nên được thực hiện thông qua các Hiệp hội như Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa, các Hiệp hội ngành nghề, đặc biệt là Hiệp hội Nữ doanh nhân Việt Nam, là tổ chức gần và nắm sát nhất nhu cầu đào tạo bồi dưỡng của các doanh nghiệp thành viên.
(ii) Cung cấp thông tin nguồn lực, chính sách và thị trường: thực hiện đối thoại chính sách thường xuyên với các doanh nghiệp vừa và nhỏ và các hiệp hội liên quan; soạn thảo và phổ biến các bộ công cụ, tài liệu hướng dẫn pháp luật; thiết lập đường dây thông tin chính sách, thị trường; tổ chức các hội nghị, hội thảo phổ biến, đối thoại chính sách,… nhằm cung cấp thông tin tới doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ.
(iii) Có chính sách tạo điều kiện dễ dàng hơn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ vay vốn. Với các quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nên có ưu tiên một tỷ lệ nhất định dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ. Đối với các khoản vốn vay từ ngân hàng thương mại, các ngân hàng thương mại nên thiết kế các sản phẩm phù hợp với đối tượng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ.
(iv) Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ xây dựng mạng lưới kinh doanh và thực hiện xúc tiến thương mại, đảm bảo tỷ lệ nhất định về doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ trong tiếp cận thị trường và nguồn lực hiện tại đã dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ: quy định tỷ lệ phần trăm nhất định bắt buộc dành cho đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ trong các hoạt động xúc tiến thương mại, tiếp cận các nguồn lực và vốn vay từ các quỹ của trung ương và địa phương.
(v) Vinh danh và ghi nhận đóng góp doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ làm chủ: Nhà nước có hình thức vinh danh, ghi nhận các đóng góp của phụ nữ trong phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, góp phần ủng hộ thúc đẩy phụ nữ tham gia phát triển kinh tế./.
Võ Huy Hùng