Điện Biên là một tỉnh biên giới miền núi thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, có diện tích tự nhiên: 9.541,25 km2 với dân số gần 55 vạn người, gồm 19 dân tộc anh em. Nằm cách Thủ đô Hà Nội 504 km về phía Tây, phía Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Sơn La, phía Bắc giáp tỉnh Lai Châu, phía Tây Bắc giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), phía Tây và Tây Nam giáp CHDCND Lào. Đây là tỉnh duy nhất có chung đường biên giới với 2 quốc gia Lào và Trung hơn 455 km. Với đặc điểm địa lý đó, Điện Biên được xác định là tỉnh có vị trí quan trọng về quốc phòng – an ninh, là đầu mối giao thông quan trọng giữa khu vực các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào và Vân Nam (Trung Quốc). Bên cạnh đó, Cửa khẩu Tây Trang từ lâu đã là cửa khẩu quan trọng của vùng Tây Bắc và cả nước, được Chính phủ hai nước thỏa thuận nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế và Khu kinh tế cửa khẩu đang được xây dựng. Đây là điều kiện và cơ hội rất lớn để Điện Biên đẩy mạnh thương mại quốc tế, tiến tới xây dựng khu vực này thành địa bàn trung chuyển chính trên tuyến đường xuyên Á phía Bắc, nối liền vùng Tây Bắc Việt Nam với khu vực Bắc Lào - Tây Nam Trung Quốc và Đông Bắc Mianma.
Báo cáo 15 năm thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng trung du miền núi Bắc Bộ đến năm 2020 đã chỉ rõ: Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, bước đầu Điện Biên đã phát huy được tiềm năng, lợi thế để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh; tốc độ tăng trưởng GRDP và các chỉ tiêu cơ bản của tỉnh so với các tỉnh trong vùng luôn đạt mức khá, cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Cụ thể tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2004 - 2018 đạt 8,72%/năm; thu nhập bình quân đầu người giai đoạn 2004 - 2008 đạt 5,34 triệu/người/năm đến giai đoạn 2009 - 2013 bình quân đạt 13,76 triệu/người/năm, giai đoạn 2014 - 2018 là 22,69 triệu/người/năm; tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng nhanh, giai đoạn 2004 – 2018 đạt 80.230 tỷ đồng, riêng năm 2018 tăng gấp 8,3 lần so với năm 2004; tổng thu ngân sách trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2004 – 2008 đạt 8.026,18 tỷ đồng, giai đoạn 2009 – 2013 đạt 8.757,78% tỷ đồng, giai đoạn 2014 – 2018 đạt 5.043,47% tỷ đồng. Đến hết năm 2018, các mục tiêu, nhiệm vụ chủ yếu của Nghị quyết số 37-NQ/TW và kết luận số 26-KL/TW cơ bản hoàn thành, đưa Điện Biên ra khỏi tình trạng khó khăn, kém phát triển, hướng tới đạt mục tiêu “Phấn đấu xây dựng Điện Biên trở thành tỉnh phát triển trung bình trong vùng trung du và miền núi phía Bắc” vào năm 2020.
Năm 2019, tỉnh Điện Biên tiếp tục duy trì đà tăng trưởng kinh tế khá, tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 7,2%; cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực (giảm tỷ trọng ngành nông, lâm - thủy sản, tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng, dịch vụ). Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn vượt dự toán, tăng 10,76% so với dự toán Trung ương giao.
Về môi trường kinh doanh, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Ðiện Biên năm 2019 đạt 64,11 điểm, xếp hạng 44/63 tỉnh, thành phố trên cả nước (tăng 3 bậc so với năm 2018).
Trong những tháng đầu năm 2020, do ảnh hưởng chung của dịch bệnh Covid-19, tình hình đăng ký doanh nghiệp 9 tháng đầu năm 2020 của tỉnh cũng chịu một số tác động.
I. Về tình hình đăng ký doanh nghiệp tại tỉnh Điện Biên
1. Tình hình doanh nghiệp đang hoạt động:
Theo Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2020, bình quân cả nước năm 2019 có 7,9 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân. Có 8/63 địa phương có mật độ doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân cao hơn bình quân cả nước, cụ thể: (1) Thành phố Hồ Chí Minh có 26,5 doanh nghiệp; (2) Đà Nẵng có 19,8 doanh nghiệp; (3) Hà Nội có 19,3 doanh nghiệp; (4) Bình Dương có 12,9 doanh nghiệp; (5) Hải Phòng có 9,8 doanh nghiệp; (6) Khánh Hòa có 9,0 doanh nghiệp; (7) Bà Rịa - Vũng Tàu có 8,8 doanh nghiệp và (8) Bắc Ninh có 8,2 doanh nghiệp. Điện Biên có 1,7 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân, thấp hơn so với bình quân cả nước.
Cũng theo Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2020, bình quân cả nước năm 2019 có 15,4 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân trong độ tuổi lao động. Có 9/63 địa phương có mật độ doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân trong độ tuổi lao động cao hơn bình quân cả nước, cụ thể: (1) Thành phố Hồ Chí Minh có 54,4 doanh nghiệp; (2) Hà Nội có 43,0 doanh nghiệp; (3) Đà Nẵng có 40,1 doanh nghiệp; (4) Bình Dương có 21,3 doanh nghiệp; (5) Hải Phòng có 20,5 doanh nghiệp; (6) Bà Rịa - Vũng Tàu có 17,4 doanh nghiệp; (7) Khánh Hòa và Bắc Ninh cùng có 17,2 doanh nghiệp; (9) Cần Thơ có 15,6 doanh nghiệp. Điện Biên có 3,2 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân trong độ tuổi lao động (thấp hơn mức trung bình của cả nước).
2. Về doanh nghiệp thành lập mới:
Bất chấp những diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 cùng với tác động cộng hưởng từ những yếu tố khác, tình hình doanh nghiệp đăng ký thành lập mới trong 9 tháng đầu năm 2020 của Điện Biên vẫn có những tín hiệu khá lạc quan.
Trong 9 tháng đầu năm 2020, tỉnh Điện Biên có 94 doanh nghiệp thành lập mới (chiếm 2,3% khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, chiếm 0,09% cả nước) với số vốn đăng ký đạt 1.372 tỷ đồng (chiếm 2,9% khu vực và chiếm 0,1% cả nước), tăng 28,8% về số doanh nghiệp và tăng 25,8% về số vốn so với cùng kỳ năm 2019. Tổng số lao động đăng ký của các doanh nghiệp thành lập mới tại tỉnh Điện Biên là 1.020 (chiếm 1,5% khu vực và chiếm 0,3% cả nước), tăng 57,7% so với cùng kỳ năm 2019. (Cả nước có 98.955 doanh nghiệp thành lập mới với số vốn đăng ký là 1.428.482 tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký 777.902 người, giảm 3,2% về số doanh nghiệp, tăng 10,7% về số vốn và giảm 16,3% về số lao động đăng ký so với cùng kỳ năm 2019).
3. Về doanh nghiệp quay trở lại hoạt động:
Tại tỉnh Điện Biên, trong 9 tháng đầu năm 2020 có 35 doanh nghiệp quay lại hoạt động (chiếm 2,0% khu vực và chiếm 0,1% cả nước), giảm 25,5% so với cùng kỳ năm trước. (Cả nước có 34.631 doanh nghiệp quay lại hoạt động, tăng 25,5% so với cùng kỳ năm 2019).
4. Về doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, doanh nghiệp giải thể, chờ giải thể và doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký:
Theo số liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, trong 9 tháng đầu năm 2020, tại tỉnh Điện Biên có: 45 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (chiếm 2,4% khu vực và chiếm 0,1% cả nước), tăng 36,4% so với cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 38.629 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, tăng 81,8% so cùng kỳ 2019); 13 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể (chiếm 1,3% khu vực và chiếm 0,05% cả nước), tăng 225,0% so với cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 27.588 doanh nghiệp tạm ngừng chờ giải thể, giảm 2,4% so cùng kỳ 2019); và 13 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể (chiếm 2,9% khu vực và chiếm 0,1% cả nước), giảm 55,2% so cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 12.089 doanh nghiệp giải thể, tăng 0,1% so với cùng kỳ 2019).
Ngoài ra, theo số liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, trong 9 tháng đầu năm 2020, tại tỉnh Điện Biên có 55 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký tăng 48,6% so cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 36.522 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, tăng 39,6% so cùng kỳ 2019).
Các số liệu trên cho thấy, mặc dù các chỉ tiêu về phát triển doanh nghiệp của tỉnh trong 9 tháng đầu năm 2020 có xu hướng gia tăng, tuy nhiên, tỷ trọng số doanh nghiệp đăng ký thành lập, hoạt động ở trên địa bàn còn thấp. Thời gian tới, tỉnh cần tiếp tục phát huy các thế mạnh, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh tập trung khuyến khích doanh nghiệp khởi sự kinh doanh, mở rộng sản xuất.
II. Về tình hình cải cách TTHC, cải thiện môi trường kinh doanh
- Nhìn chung, tình hình giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) về đăng ký doanh nghiệp tại tỉnh Điện Biên được xử lý khá tốt. Cụ thể trong năm 2019: thời gian trung bình xử lý hồ sơ đăng ký thành lập mới là 1,37 ngày, nhanh hơn so với quy định tại Luật Doanh nghiệp (03 ngày làm việc); tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn đạt 100%, trong khi, mức trung bình cả nước là 98,36%. Tỉnh cũng đã bắt đầu triển khai việc áp dụng phương thức đăng ký doanh nghiệp qua mạng điện tử với tỷ lệ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp được thực hiện bằng phương thức này đạt 6,86%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của cả nước là 70,7%.
- Về chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), năm 2019, tỉnh Điện Biên đạt 64.11 điểm, xếp thứ 44/63 cả nước, tăng 3 bậc so với năm 2018 và đứng trong nhóm Khá (32 tỉnh, thành phố). Tuy nhiên, trong 10 chỉ số thành phần thì chỉ số chi phí không chính thức của Điện Biên chỉ đạt 4,70 điểm (thang điểm 10) và nằm trong tốp cuối cả nước.
- Năm 2019, chỉ số Hiệu quả quản trị và Hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) của tỉnh Điện Biên đạt 43,73 điểm xếp vị trí 22/63 tỉnh, thành phố và nằm trong nhóm 16 tỉnh có điểm số Trung bình cao.
- Tại Báo cáo chỉ số Cải cách hành chính (PAR INDEX) năm 2019, tỉnh Điện Biên đạt 81,42%, xếp hạng 27/63, thuộc nhóm B (nhóm trung bình, gồm 43 tỉnh, thành phố).
Trong bối cảnh đất nước đang kiểm soát tốt dịch bệnh cũng như được đánh giá là một trong những nền kinh tế năng động, có tốc độ phát triển nhanh nhất trong khu vực ASEAN, thì việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là rất quan trọng đối với mỗi địa phương. Do vậy, trong thời gian tới, chính quyền thành phố cần quyết liệt hơn, thực hiện hiệu quả hơn các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh để tăng tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư, khai thác tối đa các tiềm năng sẵn có để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Phạm Văn Thiện