Thành phố Hồ Chí Minh thuộc vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ, có khoảng cách thuận lợi về giao thông giữa các tỉnh trong Vùng và ngoài ra còn có thể tiếp cận khá thuận lợi với Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long và các quốc gia lân cận như Lào, và Campuchia nếu chỉ xét về đường bộ. Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, một trung tâm lớn về kinh tế, văn hoá, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế, là đầu tàu, động lực, có sức thu hút và sức lan toả lớn của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí chính trị quan trọng của cả nước Với vai trò là đầu tàu về phát triển kinh tế của cả nước, TP.HCM hiện nay là nơi tập trung nhiều thế mạnh về phát triển dịch vụ, công nghệ cao và các ngành công nghiệp trọng yếu như cơ khí, điện tử-tin học, cao su-nhựa, và chế biến tinh lương thực thực phẩm.
Nghị quyết 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về Phương hướng nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020 đã đưa ra phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2020 trong đó có nhiệm vụ: “Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh văn minh, hiện đại với vai trò đô thị đặc biệt, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đóng góp ngày càng lớn với khu vực và cả nước; từng bước trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của đất nước và khu vực Đông Nam Á; góp phần tích cực đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020.”.
Năm 2019, kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tăng trưởng khá, đạt và vượt 18/20 chỉ tiêu đặt ra. Tổng sản phẩm (GRDP) của địa phương tăng 8,32%, cao hơn so với năm 2018 (8,3%). Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) năm 2019 ước đạt 1.347.369 tỷ đồng, tăng 8,32%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 6,78%; khu vực nông nghiệp tăng 6,01%. Về cơ cấu ngành trong GRDP, khu vực dịch vụ chiếm tỷ trọng 61,2%, khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng 25,4%, khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng 0,7%, thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 12,7%. Một điểm nhấn nữa là thu ngân sách vượt dự toán Trung ương giao. Cụ thể, tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn Thành phố năm 2019 ước thực hiện đạt 409.923 tỷ đồng, đạt 102,78% dự toán, tăng 8,29% so cùng kỳ.
Về môi trường kinh doanh, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2019 được công bố vào tháng 5-2020, Thành phố Hồ Chí Minh đạt 67,16 điểm, xếp vị trí thứ 14/63 tỉnh, thành phố.
Trong những tháng đầu năm 2020, do ảnh hưởng chung của dịch bệnh Covid-19, tình hình đăng ký doanh nghiệp 9 tháng đầu năm 2020 của Thành phố Hồ Chí Minh cũng chịu một số tác động.
I. Về tình hình đăng ký doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh
1. Tình hình doanh nghiệp đang hoạt động:
Theo Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2020, bình quân cả nước năm 2019 có 7,9 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân. Thành phố Hồ Chí Minh có 26,5 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân, xếp thứ nhất cả nước.
Cũng theo Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2020, bình quân cả nước năm 2019 có 15,4 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân trong độ tuổi lao động. Thành phố Hồ Chí Minh có 54,4 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân trong độ tuổi lao động, đứng thứ nhất cả nước.
2. Về doanh nghiệp thành lập mới:
Với những diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 cùng với tác động cộng hưởng từ những yếu tố khác, tình hình doanh nghiệp đăng ký thành lập mới trong 9 tháng đầu năm 2020 của Thành phố Hồ Chí Minh đã có sự sụt giảm đáng kể so với cùng kỳ năm 2019.
Trong 9 tháng đầu năm 2020, Thành phố Hồ Chí Minh có 30.374 doanh nghiệp thành lập mới (chiếm 74,2% khu vực Đông Nam Bộ, chiếm 30,7% cả nước) với số vốn đăng ký đạt 675.862 tỷ đồng (chiếm 85,7% khu vực và chiếm 47,3% cả nước), giảm 8,0% về số doanh nghiệp và tăng 29,4% về số vốn so với cùng kỳ năm 2019. Tổng số lao động đăng ký của các doanh nghiệp thành lập mới tại Thành phố Hồ Chí Minh là 116.659 (chiếm 51,7% khu vực và chiếm 15,0% cả nước), giảm 8,8% so với cùng kỳ năm 2019. (Cả nước có 98.955 doanh nghiệp thành lập mới với số vốn đăng ký là 1.428.482 tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký 777.902 người, giảm 3,2% về số doanh nghiệp, tăng 10,7% về số vốn và giảm 16,3% về số lao động đăng ký so với cùng kỳ năm 2019).
3. Về doanh nghiệp quay trở lại hoạt động:
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong 9 tháng đầu năm 2020 có 9.700 doanh nghiệp quay lại hoạt động (chiếm 80,8% khu vực và chiếm 28,0% cả nước), tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. (Cả nước có 34.631 doanh nghiệp quay lại hoạt động, tăng 25,5% so với cùng kỳ năm 2019).
4. Về doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, doanh nghiệp giải thể, chờ giải thể và doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký:
Theo số liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, trong 9 tháng đầu năm 2020, tại Thành phố Hồ Chí Minh có: 11.484 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (chiếm 83,8% khu vực và chiếm 29,7% cả nước), tăng 101,6% so với cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 38.629 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, tăng 81,8% so cùng kỳ 2019); 9.306 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể (chiếm 81,8% khu vực và chiếm 33,7% cả nước), tăng 20,9% so với cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 27.588 doanh nghiệp tạm ngừng chờ giải thể, giảm 2,4% so cùng kỳ 2019); và 4.287 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể (chiếm 80,7% khu vực và chiếm 35,5% cả nước), tăng 15,4% so cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 12.089 doanh nghiệp giải thể, tăng 0,1% so với cùng kỳ 2019).
Ngoài ra, theo số liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, trong 9 tháng đầu năm 2020, tại Thành phố Hồ Chí Minh có 7.909 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký tăng 22,8% so cùng kỳ năm 2019 (cả nước có 36.522 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, tăng 39,6% so cùng kỳ 2019).
II. Về tình hình cải cách TTHC, cải thiện môi trường kinh doanh
- Nhìn chung, tình hình giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) về đăng ký doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh được xử lý tương đối tốt. Cụ thể trong năm 2019: thời gian trung bình xử lý hồ sơ đăng ký thành lập mới là 1,99 ngày, nhanh hơn so với quy định tại Luật Doanh nghiệp (03 ngày làm việc); tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn đạt 98,10% thấp hơn mức trung bình cả nước là 98,36%. Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã triển khai tốt việc áp dụng phương thức đăng ký doanh nghiệp qua mạng điện tử với tỷ lệ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp được thực hiện bằng phương thức này đạt 84,53%, cao hơn mức trung bình của cả nước là 70,7%.
- Về chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), năm 2019, Thành phố Hồ Chí Minh đạt 67.16 điểm, xếp thứ 14/63 cả nước, đứng trong nhóm Tốt (11 tỉnh, thành phố). Thành phố Hồ Chí Minh có những chỉ số thuộc nhóm điểm cao, như “dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp” (7,39 điểm), “chính sách đào tạo lao động tốt” (7,3 điểm). Và nhìn tổng thể, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn tăng điểm PCI qua các năm. Tuy nhiên, tốc độ tăng điểm vẫn khá chậm so với các địa phương dẫn đầu. Cụ thể, năm 2017, bảng xếp hạng PCI ghi nhận nhiều địa phương có tăng điểm bứt phá. Trong khi Thành phố Hồ Chí Minh tăng được 3,47 điểm thì Quảng Ninh tăng thêm 5,09 điểm và vươn lên vị trí dẫn đầu cả nước và giữ vững vị trí đứng đầu cả nước suốt 3 năm qua.
- Năm 2019, chỉ số Hiệu quả quản trị và Hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) của Thành phố Hồ Chí Minh đạt 43,79 điểm xếp vị trí 25/63 tỉnh, thành phố và nằm trong nhóm 16 tỉnh có điểm số Trung bình cao.
- Tại Báo cáo chỉ số Cải cách hành chính (PAR INDEX) năm 2019, Thành phố Hồ Chí Minh đạt 83,56%, xếp hạng 7/63, thuộc nhóm B (nhóm trung bình, gồm 43 tỉnh, thành phố).
Trong bối cảnh đất nước đang kiểm soát tốt dịch bệnh cũng như được đánh giá là một trong những nền kinh tế năng động, có tốc độ phát triển nhanh nhất trong khu vực ASEAN, thì việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là rất quan trọng đối với mỗi địa phương. Do vậy, trong thời gian tới, chính quyền thành phố cần quyết liệt hơn, thực hiện hiệu quả hơn các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh để tăng tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư, khai thác tối đa các tiềm năng sẵn có để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Phạm Văn Thiện