Ngày 24/01/2026, Thủ tướng ban hành Quyết định số 163/QĐ-TTg ban hành Danh mục và phân công đơn vị chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Phục hồi, phá sản và Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp Thứ 10, theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi; hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (Điều 30, Điều 40, khoản 5 Điều 42) theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi; hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (dự thảo Nghị định).
1. Sự cần thiết ban hành Nghị định
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Chính trị đã đề ra giải pháp như sau: “Chuyển từ nền hành chính công vụ, quản lý là chủ yếu sang phục vụ và kiến tạo phát triển, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; hiện đại hoá quản trị công, quản trị dựa trên dữ liệu. Thực hiện chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát. Chuyển việc quản lý điều kiện kinh doanh từ cấp phép, chứng nhận sang thực hiện công bố điều kiện kinh doanh và hậu kiểm, trừ một số ít lĩnh vực bắt buộc phải thực hiện thủ tục cấp phép theo quy định và thông lệ quốc tế. Sửa đổi Luật Phá sản, rút ngắn thời gian xử lý các thủ tục pháp lý, mở rộng phạm vi áp dụng chế tài phá sản rút gọn; đẩy mạnh áp dụng thủ tục tố tụng trên nền tảng điện tử, cải cách cơ chế xử lý tài sản. Thiết lập cơ chế đánh giá, phản hồi về các rào cản, vướng mắc trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Khắc phục tình trạng thiếu nhất quán trong thực thi chính sách giữa trung ương và địa phương, giữa các bộ, ngành và giữa các địa phương với nhau”.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đưa ra quan điểm chỉ đạo: “Các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực; quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí. Đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa Nhà nước - thị trường - xã hội. Tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp hàng hoá, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh”;
Trên cơ sở đó, Bộ Chính trị đã đề ra nhiệm vụ, giải pháp: “Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế; thực hiện pháp luật nghiêm minh, hiệu lực, hiệu quả; tăng cường kỷ luật - kỷ cương, phù hợp với các cam kết quốc tế. Phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong các hoạt động phát triển kinh tế nhà nước; phân định rõ chức năng sở hữu, chức năng quản lý kinh tế, chức năng thực hiện các nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận với chức năng kinh doanh”.
Ngày 11/12/2025, Quốc hội ban hành Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/3/2026 (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 38 của Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026). Tại Luật Phục hồi, phá sản, Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết một số khoản, điều và nội dung của Luật, cụ thể: về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi (khoản 2 Điều 30); về cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật tạm dừng việc xử lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp, hợp tác xã đối với các chủ nợ có bảo đảm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (khoản 3 Điều 40); về hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (khoản 5 Điều 42).
Ngày 31/12/2025, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 163/QĐ-TTg ngày 24/01/2026 ban hành Danh mục và phân công cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Phục hồi, phá sản và Luật Tòa án chyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi; hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (Điều 30, Điều 40, khoản 5 Điều 42) theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Các căn cứ pháp lý nêu trên đặt ra yêu cầu thực tiễn phải rà soát, ban hành Nghị định hướng dẫn về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi; hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản là yêu cầu tất yếu nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật, bảo đảm cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho việc tổ chức thực hiện trong thực tiễn, đồng thời phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước; đặc biệt Nghị định quy định cần đảm bảo bao quát được các tình huống, sự kiện pháp lý nêu trên; đảm bảo tính linh hoạt, không cứng nhắc nhưng không mất đi quyền chủ động, quyền xem xét (xét thấy) về giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản trong đó có sự phối hợp giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu và Thẩm phán.
2. Một số nội dung cơ bản
2.1. Quy định chi tiết về các trường hợp xác định người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã không có khả năng điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã quy định tại khoản 2 Điều 30 và khoản 1 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản
Căn cứ quy định tại Điều 12 Luật Doanh nghiệp và Điều 11 Luật Hợp tác xã về người đại diện theo pháp luật và các quy định có liên quan; quy định của pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và quy định của pháp luật về quản lý người giữ chức danh, chức vụ, người đại diện phần vốn nhà nước, dự thảo Nghị định đã quy định các trường hợp người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã không có khả năng điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã.
2.2. Về nội dung, trình tự cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp có ý kiến đối với đề nghị của Thẩm phán hoặc khi xét thấy cần thiết
Theo quy định tại khoản 2 Điều 30 và khoản 1 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản thì Thẩm phán có quyền quyết định thay đổi, lựa chọn người đại diện theo pháp luật sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi hoặc sau khi Tòa án có quyết định mở thủ tục phá sản.
Để xử lý tình huống khi Thẩm phán quyết định lựa chọn người khác với người đã được cơ quan chủ sở hữu hoặc cấp có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp cử, chỉ định, hoặc có ý kiến khi bổ nhiệm thì cần quy định cụ thể về vai trò, trách nhiệm, nội dung, trình tự cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp tham gia ý kiến hoặc đề xuất thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đồng thời là người đại diện phần vốn nhà nước để đảm bảo quyền hạn của cơ quan đại diện chủ sở hữu khi cử, đề cử, bổ nhiệm người quản lý đồng thời là người đại diện theo pháp luật, đồng thời đảm bảo trách nhiệm liên quan đến quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp.
2.3. Về trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp
Dự thảo Nghị định quy định cơ quan đại diện chủ sở hữu có: (i) trách nhiệm có ý kiến theo đề nghị của Thẩm phán hoặc đề xuất về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật để Thẩm phán xem xét, quyết định; (ii) trách nhiệm quản lý người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã được cho thôi làm người đại diện theo pháp luật theo quyết định thay đổi người đại diện theo pháp luật của Thẩm phán; (iii) trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu theo thẩm quyền xem xét việc thực hiện quyền của chủ sở hữu theo quy định tại khoản 2 Điều 30 và khoản 1 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản khi xét thấy cần thiết.
2.4. Hướng dẫn việc giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản theo quy định tại khoản 3 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản
Dự thảo Nghị định quy định: (i) trách nhiệm của doanh nghiệp, hợp tác xã trong việc báo cáo Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, Ban đại diện chủ nợ trước khi thực hiện hoạt động quy định tại khoản 1 Điều 32 Luật Phục hồi, phá sản sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản; (ii) hình thức báo cáo trực tiếp hoặc bằng văn bản gửi qua đường bưu điện hoặc trên môi trường điện tử theo quy định; (iii) nội dung báo cáo, gồm: nội dung, lý do, biện pháp bảo đảm thực hiện, thời điểm hoạt động và các thông tin cơ bản khác có liên quan đến hoạt động quy định tại khoản 1 Điều 32 Luật Phục hồi, phá sản.
Đồng thời, dự thảo Nghị định cũng quy định Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có trách nhiệm trả lời báo cáo và yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã giải trình, cung cấp hồ sơ, tài liệu làm rõ nội dung báo cáo và trách nhiệm báo cáo Thẩm phán về nội dung giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã.
2.5. Hướng dẫn về việc chuyển nhượng đồng bộ tài sản, chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ mảng kinh doanh, hoạt động kinh doanh; chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp, hợp tác xã theo quy định tại khoản 4 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản
Căn cứ quy định tại khoản 4 Điều 42 và điểm d khoản 6 Điều 61 Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 thì Hội nghị chủ nợ có quyền đưa ra nghị quyết kết luận về việc chuyển nhượng đồng bộ tài sản, chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ mảng kinh doanh, hoạt động kinh doanh; chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp, hợp tác xã. Trình tự, thủ tục chuyển nhượng tài sản thực hiện theo quy định của pháp luật.
Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định đã hướng dẫn các nội dung sau:
- Việc họp và thông qua nghị quyết Hội nghị chủ nợ được thực hiện theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6 và 8 Điều 61 Luật Phục hồi, phá sản.
- Việc thực hiện nghị quyết của Hội nghị chủ nợ quy định tại Luật Phục hồi, phá sản.
- Trình tự, thủ tục, điều kiện chuyển nhượng tài sản thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự và pháp luật khác có liên quan đến hoạt động chuyển nhượng tài sản như pháp luật về đấu giá, đấu thầu, chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng dự án đầu tư,…
- Trách nhiệm báo cáo Thẩm phán của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản khi gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện quy định tại khoản 4 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản để được xem xét, giải quyết.
2.6. Xử lý vướng mắc, bất cập từ thực tiễn
Khoản 4 Điều 30 Luật Doanh nghiệp và khoản 2 Điều 47 Luật Hợp tác xã đã có quy định về việc đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, hợp tác xã (trong đó có nội dung thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã) theo quyết định của Tòa án đã được quy định tại. Tuy nhiên, Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã và các văn bản hướng dẫn thi hành các Luật này chưa quy định cụ thể về “người đề nghị đăng ký thay đổi” và nội dung văn bản đề nghị đăng ký thay đổi, có thể gây lúng túng, vướng mắc cho người thực hiện thủ tục.
Trên cơ sở đó, khoản 1 Điều 6 dự thảo Nghị định đã quy định rõ chủ thể thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật theo quyết định của Thẩm phán trong giải quyết thủ tục phục hồi, phá sản là Quản tài viên hoặc người được Tòa án chỉ định thực hiện thủ tục, đồng thời quy định mẫu văn bản đề nghị đăng ký thay đổi để thống nhất áp dụng trong cả nước.
Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản về việc thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi; hoạt động và giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản đóng vai trò quan trọng trong thi hành Luật Phục hồi, phá sản, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với Luật Doanh nghiệp và Luật Quản lý vốn nhà nước, tạo hành lang pháp lý an toàn và hiệu quả cho doanh nghiệp trong giai đoạn phá sản, phục hồi./.